Çocukların ruh sağlığı sorunları yetişkinlerinkinden farklı görünür. Üç yaşındaki bir çocukta konuşmanın gecikmesi, yedi yaşındaki bir çocukta her sabah tekrarlayan karın ağrısı, on beş yaşındaki bir gençte ise birden kapanan oda kapısı, birer işaret olabilir. Çocuk ve ergen psikiyatrisi, bu işaretleri çocuğun gelişim dönemiyle, ailesiyle ve okul hayatıyla birlikte değerlendirir. Antalya Psikiyatri Doktoru'nda çocuklar ve gençler için otizm ve gelişim değerlendirmesi, çocuklarda DEHB, kaygı ve korkular ile ergenlerde depresyon başlıklarında çalışıyoruz.
Dört başlık
Otizm ve gelişim değerlendirmesi: Konuşma, sosyal iletişim ve oyunla ilgili endişelerde ayrıntılı gelişim değerlendirmesi; tanı sonrasında eğitim ve terapi planlaması.
Çocuklarda DEHB: Dikkat, hareketlilik ve dürtüsellikle ilgili zorluklarda ev ve okulla birlikte yürütülen tedavi.
Kaygı ve korkular: Gece korkuları, ayrılık kaygısı, okul sabahları ve sosyal çekingenlik gibi, yaşa göre yoğunlaşmış kaygılarda yaşa uygun tedavi.
Ergenlerde depresyon: Öfke, içe kapanma ve okuldan kopma olarak da görülebilen depresyonda gizliliğe özen gösterilen bir tedavi süreci.
Değerlendirme süreci adım adım
- Ebeveyn görüşmesi: Çocuğun gelişim öyküsü, sağlık durumu, aile düzeni, okul hayatı ve sizi kaygılandıran konular dinlenir.
- Çocukla tanışma: Küçük çocuklarla oyun ve gözlem, büyük çocuklar ve gençlerle konuşma yoluyla görüşülür.
- Ek bilgiler: Gerekirse öğretmen görüşü, ölçekler, psikolojik testler ve tıbbi tetkikler istenir.
- Geri bildirim görüşmesi: Bulgular, tanı ve önerilen tedavi planı aileyle ayrıntılı olarak paylaşılır.
- Kontroller: Tedavinin etkisi ve çocuğun gelişimi düzenli görüşmelerle izlenir.
Hangi durumlarda başvurmalı?
Konuşmanın yaşıtlarına göre belirgin biçimde gecikmesi, göz temasının azlığı, öğretmenden tekrar tekrar gelen dikkat ve davranış uyarıları, okula gitmeyi reddetme, haftalardır süren mutsuzluk ve içe kapanma, uyku ve iştahta belirgin değişiklikler ve notlarda açıklanamayan düşüş, bir değerlendirme için yeterli nedenlerdir. Çocuk ölümden söz ediyor ya da kendine zarar veriyorsa randevu beklenmez; aynı gün bir hekime ya da acil servise başvurulur.
Çocuğunuzu hazırlamak
Çocuklar bilmedikleri bir yere giderken tedirgin olabilir. Muayeneden önce yaşına uygun, kısa ve dürüst bir açıklama yapmak ilk adımı kolaylaştırır. Küçük çocuklara oyuncakların olduğu bir odada, çocuklarla konuşmayı seven bir doktorla tanışacağını söyleyebilirsiniz. Muayenede iğne ya da korkutucu bir işlem olmadığını bilmek de rahatlatır. Gençlerle ise açık konuşmak en iyisidir: Neden endişelendiğinizi anlatın, görüşmede söyleyeceklerinin gizli kalacağını hatırlatın.
Evle okul arasında köprü
Bir çocuğun haftada bir saatini muayene odasında, geri kalan bütün saatlerini evde ve sınıfta geçirdiğini düşünürsek, asıl değişimin nerede olacağı açıktır. Bu yüzden planın merkezine anne babayı koyuyoruz. Ebeveyn görüşmelerinde sabah ve akşam rutinlerini, kuralları ve tutarlılığı, ekranın yerini, kardeşler arası dengeyi tek tek ele alıyoruz. Öğretmen çocuğun günün en uzun bölümüne tanıklık ettiği için, ailenin onayıyla sınıf öğretmeni ve rehberlik servisiyle de görüşüyor, oturma yeri, ödev miktarı ya da sınav süresi gibi küçük ama etkili düzenlemeleri birlikte kararlaştırıyoruz. Özel eğitim gereken durumlarda başvuru adımlarında aileye eşlik ediyoruz.
İlaç ne zaman gündeme gelir?
Çocuklarla çalışırken ilk başvurduğumuz araçlar ilaç değildir: ebeveynlere rehberlik, yaşa uyarlanmış terapi, özel eğitim ve sınıf içi düzenlemeler. Bu adımlar atıldığı hâlde çocuk okulda tutunamıyorsa, evdeki hayat sürekli bir krize dönüştüyse ya da belirtiler başından beri çok yoğunsa ilaç seçeneğini konuşuruz. Bu konuşmayı anne babayla ve yaşı uygunsa gencin kendisiyle birlikte yaparız. Başlanan her ilaçta boy, kilo, uyku, iştah ve ruh hâli kontrol görüşmelerinde düzenli olarak sorulur.
Gençlerle güven
On iki yaşından büyük gençlerle konuşurken ilk iş, odada söylenenlerin nerede kalacağını netleştirmektir. Aile ve genç bir aradayken kuralı açıkça söylüyoruz: Gencin anlattıkları onunla hekim arasında kalır; ancak hayatına dair ciddi bir tehlike sezersek ailesini bilgilendiririz ve bunu önce kendisine söyleriz. Bu açıklık, gencin kendini rahat hissetmesini, anne babanın da süreçten dışlanmadığını bilmesini sağlar.
Sık sorulanlar
Çocuk psikiyatristi ile çocuk psikoloğunun farkı nedir?
Çocuk psikiyatristi tıp fakültesini bitirip bu alanda uzmanlaşmış bir hekimdir; tanı koyar, tahlil isteyebilir ve gerektiğinde ilaç yazar. Psikolog ise terapi ve psikolojik testlerle çalışır. Pek çok çocukta iki uzman el ele çalışır.
Değerlendirme kaç görüşme sürer?
Konuya göre değişir; çoğu değerlendirme iki ile dört görüşme arasında tamamlanır.
Boşanmış ebeveynler ilk görüşmeye ayrı ayrı gelebilir mi?
Gelebilir. Çocuğun iki evdeki hâlini de bilmek önemli olduğu için her iki ebeveynle de, birlikte ya da ayrı ayrı, görüşmeye özen gösteriyoruz.
Çocuğum ilaç kullanırsa okulda bilinmesi gerekir mi?
Bu kararı birlikte veririz; bazı ilaçların okul saatlerinde etkisini izlemek için öğretmenin gözlemleri yararlı olabilir, ama bilgi paylaşımı her zaman ailenin onayıyla yapılır.
Okuldan rapor istemeli miyim?
Öğretmenin yazılı kısa bir gözlemi değerlendirmeye çok katkı sağlar; ilk görüşmeden önce istemenizi öneririz.
